Projekty zakończone

Numeryczne modelowanie kształtu stromych i urwistych stoków na podstawie danych ze skaningu laserowego i danych fotogrametrycznych
kierownik: Natalia Kolecka

Celem projektu jest opracowanie metod numerycznego modelowania kształtu stromych i urwistych stoków górskich w oparciu o zintegrowane dane pochodzące z naziemnej fotogrametrii i naziemnego skaningu laserowego. Zostanie podjęta próba integracji danych naziemnych z lotniczymi w celu tworzenia numerycznych modeli terenu (NMT) dla większych obszarów.

Mountain.TRIP: Mountain Sustainability: Transforming Research into Practice
Projekt finansowany ze środków 7 programu ramowego, działanie środowisko, FP7-ENV-2009-5.1.0.2.
termin realizacji: 2009-2011
kierownik: Jacek Kozak
wykonawcy: Joanna Cent, Agnieszka Gajda, Dominik Kaim, Elżbieta Laszczak, 
Katarzyna Ostapowicz

Celem projektu Mountain.TRIP jest zebranie i usystematyzowanie wiedzy wytwarzanej w ramach różnorodnych projektów naukowych dotyczących zrównoważonego rozwoju obszarów górskich Europy, a następnie wypracowanie metod transferu tej wiedzy do środowisk praktyków (władz i samorządów różnego szczebla, zarządów parków narodowych, organizacji pozarządowych, instytucji zajmujących się środowiskiem, itp.).
Partnerami projektu są instytucje naukowe z Austrii, Niemiec, Wielkiej Brytanii i Polski (Uniwersytet Jagielloński) oraz dwie międzynarodowe organizacje działające na rzecz obszarów górskich (Mountain Research Initiative oraz Euromontana).
Więcej informacji o projekcie można znaleźć na stronie:http://www.mountaintrip.eu/

 

Zmiany użytkowania ziemi w Karpatach Polskich do roku 2050

Projekt własny finansowany ze środków MNiSW; numer N N306 050034
termin realizacji: 2008-2010
kierownik: Jacek Kozak
wykonawcy: Katarzyna Ostapowicz, Izabela Sitko, Mateusz Troll

Celem proponowanego projektu jest utworzenie przestrzennego modelu prognozy zmian pokrycia terenu i użytkowania ziemi dla Karpat Polskich do 2050 roku, w nawiązaniu do uwarunkowań przyrodniczych i społeczno-ekonomicznych. Model prognozy, utworzony w środowisku systemów informacji geograficznej (GIS), ma umożliwić formułowanie i analizę różnych scenariuszy zmian użytkowania ziemi badanego obszaru.

W badaniach wykorzystane zostaną dane Głównego Urzędu Statystycznego, dane kartograficzne oraz teledetekcyjne (zdjęcia lotnicze, ortofotomapy lotnicze i satelitarne, modele wysokości). Model prognozy zmian użytkowania ziemi zostanie utworzony na podstawie informacji o współczesnym zróżnicowaniu przestrzennym użytkowania ziemi w Karpatach Polskich, kierunkach przeszłych zmian na badanym obszarze oraz wpływie przestrzennego zróżnicowania środowiska przyrodniczego i oddziaływań społeczno-ekonomicznych na te zmiany. Konstrukcja modelu prognozy będzie się opierać na metodzie geograficznych automatów komórkowych (geographical cellular automata), pozwalającej na w pełni przestrzenne modelowanie zmian.

Przewidywane rezultaty projektu to zintegrowane bazy danych geograficznych dla badanych fragmentów Karpat Polskich, satelitarne mapy użytkowania ziemi Karpat Polskich dla lat 80. XX wieku oraz okresu 2005-2007 oraz model prognozy zmian użytkowania ziemi do 2050 roku dla całych Karpat Polskich.

 

Zmiany użytkowania ziemi w Karpatach Polskich w okresie 1988-2006 na podstawie kwerendy terenowej i wysokorozdzielczych zdjęć satelitarnych

Projekt własny finansowany ze środków MNiSW; numer N N305 189135
termin realizacji: 2008-2011

kierownik: Jan Andrzej Ciołkosz
wykonawcy: Czesław Guzik, Małgorzata Luc

Na całym świecie w ostatnich dziesięcioleciach występują daleko idące zmiany w sposobie gospodarowania przestrzenią. Procesy te są uwarunkowane dwiema grupami czynników: zewnętrznymi - o charakterze zmian cywilizacyjnych oraz wewnętrznymi - wywołanymi zaburzeniem relacji pomiędzy poszczególnymi komponentami środowiska przyrodniczego. Również w Polsce, na terenie Karpat obserwuje się od lat 80. XX wieku
szereg istotnych zmian w wykorzystaniu przestrzeni geograficznej. Jednym z najbardziej syntetycznych wskaźników do analizy takich przemian jest użytkowanie ziemi. Wydaje się więc, że przeanalizowanie przyczyn zmian użytkowania ziemi, a także kierunków i konsekwencji dla środowiska może umożliwić wypracowanie metod i sposobów kształtowania środowiska w celu zminimalizowania zmian niekorzystnych. Takie badania
wykorzystywane są m.in. w analizie zależności pomiędzy sposobami użytkowania ziemi a cechami klimatu, w określaniu różnorodności biologicznej, w badaniach rozwoju zrównoważonego, w kształtowaniu środowiska i jego ochronie w aspekcie zmian klimatycznych.

Badany teren to obszary podgórskie i górskie stanowiące ekosystem o znaczeniu ponadregionalnym. Sposób gospodarowania zasobami w górach, a przede wszystkim na stokach ma bezpośredni wpływ na rozmiary ruchów masowych i procesów erozyjnych degradujących pokrywy glebowe. Do niedawna funkcjonowanie lokalnych społeczności opierało się o leśne i rolnicze formy użytkowania ziemi. Zmiany tych funkcji pociągają za sobą konsekwencje w innych dziedzinach. Wyniki przeprowadzonych badań powinny mieć więc wymierne znaczenie praktyczne. Powinny stanowić bardzo ważną podstawę programów związanych z kształtowaniem i ochroną środowiska, w tym wyznaczania obszarów wrażliwych na różne formy degradacji. Również rewitalizacja gruntów, zapobieganie powodziom, łagodzenie ich skutków, ograniczanie konfliktów w użytkowaniu ziemi, zapobieganie parcelacji gruntów jak i wiele innych środowiskowych, społecznych i ekonomicznych zadań praktycznych będzie możliwe do zrealizowania na podstawie rezultatów projektowanych badań. Ze względu na dużą powierzchnię badanego obszaru proponuje się wykorzystanie wysokorozdzielczych zdjęć satelitarnych z 2006 roku. Wyniki analizy tych zdjęć zostaną porównane z wynikami badań terenowych przeprowadzonych na całym obszarze pod koniec lat 80. XX wieku. Ponadto, w celu uchwycenia wpływu rzeźby na charakter tych zmian zostanie opracowany numeryczny model rzeźby terenu na podstawie danych SRTM .

Na zakończenie należy podkreślić duże znaczenie aplikacyjne badań użytkowania terenu w planowaniu przestrzennym, głównie w aspekcie zasad zrównoważonego rozwoju. Badania te mogą posłużyć planistom w zapobieżeniu częstych konfliktów interesów pomiędzy różnymi gałęziami gospodarki narodowej a założeniami komisji europejskiej w zakresie ochrony przyrody.

 

Ocena przydatności danych spektroradiometru MODIS do wyznaczania zachmurzenia ogólnego

Grant promotorski finansowany ze środków Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego; NN306290035
wykonawca: Andrzej Kotarba
kierownik: Jacek Kozak

Chmury, w zależności od rodzaju, powodują ogrzewanie lub ochładzanie atmosfery. Ogrzewanie jest  następstwem absorpcji promieniowania podczerwonego, podczas gdy ochładzanie wynika z dużego albedo chmur, skutkującego silnym odbijaniem krótkofalowego promieniowania słonecznego. Szacuje się, że zmiana globalnego albedo Ziemi o 1% spowodowałaby spadek średniej temperatury w atmosferze o 0.5 K. Ponieważ to właśnie chmury decydują o wartości planetarnego albedo, znajomość wielkości zachmurzenia ogólnego naszej planety staje się kluczowym zagadnieniem w badaniach globalnego klimatu i jego zmian.

Tradycyjnym źródłem informacji o zachmurzeniu ogólnym są obserwacje naziemne. Są one subiektywną oceną stopnia pokrycia nieba chmurami, dokonywana wizualnie przez meteorologa. Tego typu obserwacje wykonuje się od dziesiątek lat, ale jedynie w wybranych miejscach - uprzywilejowane są obszary gęsto zaludnione. Bez stałej obserwacji pozostają oceany, pustynie, góry, lądolody Grenlandii i Antarktydy - zdecydowana większość powierzchni Ziemi. Od lat 80. alternatywą dla obserwacji naziemnych są obserwacje satelitarne. Ich jakoś zależy od specyfiki sensora, który dokonuje pomiarów promieniowania. Za najbardziej nowoczesne sensory uchodzą skanery Moderate Resolution Imaging Spectroradiometer (MODIS), umieszczone na pokładzie satelitów Terra i Aqua.

Celem projektu jest weryfikacja danych MODIS, mówiących o zachmurzeniu ogólnym. Dane satelitarne będą porównywane z obserwacjami naziemnymi w celu wykazania różnic, z uwzględnieniem czynników (atmosferycznych i geometrii obserwacji), które mogą mieć wpływ na wielkość różnic. Analiza obejmie cały okres wspólnych obserwacji satelitów Terra i Aqua: lata 2003-2007, tj. ponad 7000 przelotów oraz ponad 100000 indywidualnych obserwacji. Obszarem, dla którego dokonana będzie ocena jest Polska, uważana za reprezentatywna dla strefy umiarkowanej.

Wyniki badań pozwolą ocenić na ile dane MODIS różnią się od obserwacji tradycyjnych i co wpływa na różnicę. Poprzez porównanie różnic dla MODIS z różnicami dla innych sensorów, możliwe będzie twierdzenie na ile dane MODIS są bliskie klasycznym klimatologiom zachmurzenia.

 

Geographical Dimensions of European Governance

Marie Curie International Reintegration Grants; 46384
termin realizacji: 2009-2010
kierownik: Jacek Kozak
wykonawcy: Francis Harvey, Agnieszka Gajda

Celem projektu Geographical Dimensions of European Governance (GDEG), prowadzonego na Uniwersytecie Jagiellońskim w ramach programu Marie Curie International Reintegration Grants - 46384 - Geographical Dimensions of European Governance, 6PR, było dokonanie dogłębnej analizy historycznych korzeni współczesnego systemu katastralnego, zarządzania katastrem oraz rozwoju obszarów rolniczych i wiejskich. Projekt prowadzi dr Francis Harvey. Główne badania były prowadzone w miejscowościach Zarszyn i Posada Zarszyńska (gmina Zarszyn, powiat Sanok). Dodatkowo prowadzone były analizy danych statystycznych czterech gmin powiatu sanockiego, słupskiego oraz grójeckiego. W projekcie brali również udział studenci – dwukrotnie (w 2009 i 2010 roku) w Sanoku oraz Zarszynie odbyły się ćwiczenia terenowe „Lived and Paper  Landscapes”. Głównym celem ćwiczeń było zebranie danych (poprzez kartowanie terenowe oraz wywiady), dzięki którym możliwa była próba zrozumienia przyczyn i skutków rozbieżności pomiędzy oficjalnymi rejestrami a rzeczywistym użytkowaniem gruntów. Badania prowadzone podczas tych wyjazdów stanowią podstawę empirycznych analiz zmian katastralnych oraz stanowią niezbędny element publikacji naukowej.

Wstępne wyniki projektu pokazują, że zagadnienia z dziedziny polityki, które mogą być związane z pojęciem administracji gruntów są wspólne dla wielu obszarów w Europie i stanowią integralną część zarządzania. Charakter zarządzania oraz działalność w ramach zarządzania są bardzo zróżnicowane w całej Europie. Szczególnie w Polsce, gdzie skupiła się większość badań, różnice te są znaczące, a przemiany społeczno-gospodarcze po 1989 roku cały czas są dużym wyzwaniem. We Włoszech oraz Wielkiej Brytanii, gdzie do porównania zostaną wykorzystane dane z analizy literatury, zmiany społeczno-ekonomiczne, które współcześnie zachodzą w Polsce, zaszły dużo wcześniej. Badania w ramach projektu generują pytania związane z wyczuwalną różnicą w różnych częściach krajów, w których były prowadzone badania. Są one związane głównie z różnicami pomiędzy oficjalnymi danymi pochodzącymi z instytucji rządzących a nieformalnym osadnictwem.

Dotychczasowe wyniki zostały zaprezentowane podczas konferencji Global Spatial Data Infrastructure w Rotterdamie (14-19 czerwca 2009) oraz na innych spotkaniach naukowych, włączając w to konferencję INSPIRE w Krakowie (22-25 czerwca 2010), spotkanie w Monitoring Agricultural Resources Unit Wspólnotowego Centrum Badawczego (Joint Research Centre) w Isprze (28-29 czerwca 2010) oraz podczas Kongresu Międzynarodowej Unii Geograficznej (12-16 lipca 2010). Możliwości dalszych badań zostały omówione podczas Geographic Information Forum w Salzburgu (7-9 lipca 2010). Kolejne prezentacje rezultatów badań zostały przyjęte na Forum Carpaticum w Krakowie (15-17 września 2010). Trwają również prace nad dwiema publikacjami.

 

Czarnohora. Przyroda i człowiek

projekt finansowany ze środków własnych oraz dotacji sponsorów
termin realizacji: 2003-2006
opiekun naukowy: Mateusz Troll, kierownik: Izabela Sitko

Projekt o charakterze dydaktyczno-naukowym, realizowany w latach 2003-2006 przez studentów geografii, geologii, biologii i muzykologii Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz leśnictwa Akademii Rolniczej w Krakowie. Jego celem dydaktycznym było zapoznanie studentów z metodyką kartowania terenowego prowadzonego z zastosowaniem GPS oraz metodami integracji danych GPS w bazie danych GIS, a także przygotowanie prezentacji i publikacji z wynikami własnych badań. Celem naukowym projektu było poznanie współczesnego stanu środowiska w najwyższych partiach pasma Czarnohory, a także stanu zagospodarowania gór i jego przemian po rozpadzie ZSRR.

więcej ...


Współczesne zmiany mozaiki użytkowanie ziemi w okresie transformacji ustrojowej i ich związek z warunkami przyrodniczymi i społeczno - ekonomicznymi w zachodniej części Beskidów

Grant promotorski finansowany ze środków Komitetu Badań Naukowych; 2 P04G 071 27
termin realizacji: 2004-2005
wykonawca: Katarzyna Ostapowicz
kierownik: Wojciech Widacki

Głównym celem projektu było utworzenie modeli zmian mozaiki użytkowania ziemi i pokrycia terenu na tle warunków przyrodniczych i społeczno - ekonomicznych w okresie 1987-2000 oraz prognozy zmian dla roku 2050 na wybranym obszarze Karpat Polskich. Mozaikę tworzyły dwa typy użytkowania ziemi i pokrycia terenu; obszary leśne i nieleśne. Analizowano zmiany lesistości i związane z nią procesy zalesiana, wylesiania oraz fragmentacji lasów. W pierwszym etapie prac skwantyfikowano układ tworzony przez powierzchnie lasu w przestrzeni i jego zmiany w czasie. W kolejnym etapie prac utworzono statyczne, empiryczne modele przestrzennego rozmieszczenia powierzchni leśnych oraz empiryczne, dyskretne, dynamiczne modele zmian układu powierzchni lasu w przestrzeni i w czasie dla okresu 1987-2000. W ostatnim etapie prac wykorzystując relacje empiryczne utworzono model hybrydowy przedstawiający prognozę zmian powierzchni lasu do roku 2050.



Przyrodnicze i społeczno-ekonomiczne uwarunkowania przestrzennego zróżnicowania i przemian użytkowania ziemi w górach

projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych; 6 P04 020 19
termin realizacji:
2000-2003
kierownik: Jacek Kozak

Celem projektu było określenie społeczno-ekonomicznych i przyrodniczych uwarunkowań zmian użytkowania ziemi w górach. W projekcie skupiono się na zmianach powierzchni lasów w Karpatach Polskich, w odniesieniu do zróżnicowania wysokości bezwzględnej. Badania prowadzono w trzech skalach przestrzennych. W makroskali porównywano współczesne rozmieszczenie lasów w wybranych górach świata, wykorzystując dostępne dla całego świata dane hipsometryczne i o użytkowaniu ziemi o rozdzielczości przestrzennej 1 km oraz dane o użytkowaniu ziemi w Europie o rozdzielczości przestrzennej 250 m zebrane w ramach projektu CORINE. W badaniach w mezoskali przeprowadzono symulację zmian powierzchni lasów w Karpatach Polskich, wykorzystując dane CORINE oraz dane wysokościowe SRTM o rozdzielczości przestrzennej 100 m. W badaniach w mikroskali badano zmiany powierzchni lasów w wybranych regionach Karpat Polskich, korzystając z archiwalnych map, zdjęć satelitarnych oraz istniejących danych cyfrowych. Zmiany zachodzące w Karpatach porównano ze zmianami zachodzącymi w innych regionach górskich świata, w kontekście modeli zmian powierzchni lasów prezentowanych w literaturze światowej.



Użytkowanie ziemi w Beskidach Zachodnich, jego przemiany i związek z warunkami środowiska

Grant promotorski finansowany ze środków Komitetu Badań Naukowych; 0883/P04/98/15
termin realizacji: 1998-1999
wykonawca: Mateusz Troll
kierownik: Wojciech Widacki

Celem projektu było określenie prawidłowości przestrzennego zróżnicowania użytkowania ziemi w zachodniej części Beskidów w relacji do warunków przyrodniczych. Analizie poddano dwie dominujące formy użytkowania - użytkowanie rolnicze i leśne, a także przebieg granicy rolno-leśnej. Z pomocą metod analizy przestrzennej i metod statystycznych uzyskano ilościowe miary zróżnicowania użytkowania ziemi oraz miary związków występujących pomiędzy użytkowaniem i ukształtowaniem terenu. W przestrzennym układzie użytkowania ziemi badanej części Karpat stwierdzono południkowe trendy zmian w wysokości zasięgu granicy rolno-leśnej oraz zmian udziału lasów iglastych w powierzchni leśnej. Potwierdzono występowanie zależności pomiędzy parametrami morfometrycznymi terenu (wysokość, nachylenie) i cechami struktury użytkowania ziemi. O ile jednak parametry te mają moc wyjaśniającą w przypadku ogólnej struktury użytkowania ziemi (występowanie lasów i użytków rolnych), to nie tłumaczą one zróżnicowania w obrębie samych użytków leśnych (udział lasów iglastych w powierzchni leśnej).

 

Przemiany środowiska przyrodniczego zachodniej części Beskidów (Beskidu Śląskiego, Beskidu Żywieckiego, Beskidu Małego i Kotliny Żywieckiej) pod wpływem antropopresji

projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych; 6 P04E 030 09
termin realizacji: 1995-1998
kierownik: Wojciech Widacki

Celem projektu było ukazanie antropogenicznych przekształceń środowiska przyrodniczego Beskidów Zachodnich. Przedstawiono zmiany stanu zdrowotnego lasów Beskidów Zachodnich w latach 80. i 90. XX wieku, przemiany użytkowania ziemi związane z przemianami gospodarczymi oraz przestrzenne zróżnicowanie antropizacji krajobrazu regionu. W projekcie korzystano przede wszystkim z danych teledetekcyjnych (zdjęcia satelitarne Landsat): na ich podstawie opracowywano mapy użytkowania ziemi oraz mapy degradacji lasów. Wykonano także model wysokości oraz mapę sieci drogowej na podstawie map topograficznych w skali 1 : 50 000. Oceniono przestrzenne zróżnicowanie stanu lasów i jego zmiany w latach 90., określono też wskaźniki antropizacji krajobrazu Beskidów.


Wykorzystanie Geograficznych Systemów Informacji do badania współczesnych przemian środowiska przyrodniczego w Beskidzie Śląskim

projekt finansowany przez Komitet Badań Naukowych; PB 0396/P2/93/04
termin realizacji:
1993-1994
kierownik: Jacek Kozak

W ramach projektu analizowano przestrzenne zróżnicowanie i uwarunkowania stanu zdrowotnego lasów w Beskidzie Śląskim. Do badań wykorzystano danych z pomiarów naziemnych (dane udostępnione przez służby leśne) oraz dane satelitarne.

 

Nature-GIS - A European thematic network for Protected Areas/Nature Preservation and Geographical Information

projekt finansowany przez Komisję Europejską, 5 PR; IST-2001-34641
termin realizacji: 2002-2005
kierownik: Wojciech Widacki

Celem projektu było stworzenie portalu internetowego poświęconego zasobom danych geograficznych na temat obszarów chronionych w Europie. Był on realizowany w ramach sieci tematycznej Nature-GIS integrującej środowiska ekspertów w zakresie GIS oraz użytkowników danych na temat obszarów chronionych. W wyniku badań ankietowych zebrane zostały informacje na temat zasobów danych przestrzennych dla obszarów chronionych w Europie, a także na temat zastosowań GIS w zarządzaniu tymi obszarami. Sieć oraz zgromadzone dane mają służyć m. in. ocenie wdrażania norm europejskich dotyczących ochrony przyrody i bioróżnorodności, a także ułatwić publiczny dostęp do informacji na temat obszarów chronionych. Zgromadzone dane dostępne są w portal internetowym Nature-GIS Portal, który jest jednym z wyników projektu. Krokiem w kierunku standaryzacji danych na temat obszarów chronionych w Europie były opracowane w ramach projektu wytyczne techniczne Nature-GIS Guidelines.

więcej ...


WELL-GIS West-East Linked Laboratories on GIS

Copernicus Network; CP 94 432
termin realizacji:
1995-1998
kierownik: Wojciech Widacki

Projekt miał na celu rozwój współpracy pomiędzy instytucjami badawczymi i edukacyjnymi w zakresie popularyzacji i promocji GIS w Europie.

 

GEO.NET (Geographic Information on the Web)

projekt finansowany przez Komisję Europejską (5PR); IST-2000-25116
termin realizacji: 2000-2001
kierownik: Wojciech Widacki

Celem projektu było promowanie upowszechniania GIS w internecie. Inicjatywa została zapoczątkowana na Uniwersytecie w Salzburgu, następnie przystąpiło do niej wiele innych krajów europejskich.



HERODOT (Using the Web in teaching geography)

projekt finansowany przez Komisję Europejską (SOCRATES); 56593-CP-2-99-AT-ODL-ODL
termin realizacji:
1999-2000
kierownik: Jacek Kozak

Celem projektu było wspieranie nauczycieli w wypracowaniu metod wykorzystania Internetu oraz GIS w nauczaniu. Projekt był adresowany przede wszystkim do nauczycieli geografii oraz nauk o środowisku w szkołach średnich.

 


 

Projekty zakończone

Numeryczne modelowanie kształtu stromych i urwistych stoków na podstawie danych ze skaningu laserowego i danych fotogrametrycznych

Mountain.TRIP: Mountain Sustainability: Transforming Research into Practice

Zmiany użytkowania ziemi w Karpatach Polskich do roku 2050

Zmiany użytkowania ziemi w Karpatach Polskich w okresie 1988-2006 na podstawie kwerendy terenowej i wysokorozdzielczych zdjęć satelitarnych

Ocena przydatności danych spektroradiometru MODIS do wyznaczania zachmurzenia ogólnego


Geographical Dimensions of European Governance

Czarnohora. Przyroda i człowiek

Współczesne zmiany mozaiki użytkowanie ziemi w okresie transformacji ustrojowej i ich związek z warunkami przyrodniczymi i społeczno - ekonomicznymi w zachodniej części Beskidów

Przyrodnicze i społeczno-ekonomiczne uwarunkowania przestrzennego zróżnicowania i przemian użytkowania ziemi w górach

Użytkowanie ziemi w Beskidach Zachodnich, jego przemiany i związek z warunkami środowiska

Przemiany środowiska przyrodniczego zachodniej części Beskidów (Beskidu Śląskiego, Beskidu Żywieckiego, Beskidu Małego i Kotliny Żywieckiej) pod wpływem antropopresji

Wykorzystanie Geograficznych Systemów Informacji do badania współczesnych przemian środowiska przyrodniczego w Beskidzie Śląskim

Nature-GIS - A European thematic network for Protected Areas/Nature Preservation and Geographical Information

WELL-GIS West-East Linked Laboratories on GIS

GEO.NET (Geographic Information on the Web)

HERODOT (Using the Web in teaching geography)






































































































































































Copyright